झापा, २८ असार । नेपाली साहित्यका आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २१२औँ जन्मजयन्ती आज देश तथा विदेशका विभिन्न स्थानमा विविध कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ ।
भानुभक्तले संस्कृत भाषामा लेखिएको अयोध्याका राजा रामको जीवनीलाई नेपालीमा भावानुवाद गरेर प्रस्तुत गरेको ‘रामायण’ नेपाली जनतामाझ लोकप्रिय छ। उक्त रामायण अझै पनि घरघरमा सस्वर पाठ गरिन्छ।
नेपाललाई भौगोलिक रूपमा एकीकरण गर्ने काम राजा पृथ्वीनारायण शाहले गरेझैं, भानुभक्तले भाषा, साहित्य र संस्कृतिका माध्यमबाट सांस्कृतिक एकीकरण गर्नुभएको मानिन्छ। उहाँ विसं १८७१ असार २९ गते तनहुँको चुँदीरम्घामा जन्मिनुभएको थियो।
रामायण र भानुभक्तको प्रेरणा
भानुभक्तलाई एक सामान्य घाँसीले “जन्मेपछि राम्रो काम गरेर नाम कमाउनुपर्छ” भन्ने प्रेरणाबाट रामायण नेपालीमा रचना गर्ने उत्साह मिलेको मानिन्छ। यसैबाट उहाँको साहित्यिक यात्राको सुरुआत भएको हो।
प्रमुख कृतिहरू
भानुभक्तको अन्य चर्चित कृतिहरूमा ‘वधुशिक्षा’, ‘प्रश्नोत्तर’, ‘भक्तमाला’, ‘रामगीता’ र विविध फूटकर रचनाहरू छन्। सरकारी कार्यालयको ढिलासुस्ती र ‘भोलिवाद’को विरोध गर्दै लेखिएको उहाँको चर्चित कविता— “भोलिभोलि भन्दैमा सब घर बितिगो, बक्सियोस् आज झोली” अहिले पनि प्रासंगिक लाग्छ।
भानु जयन्तीको महत्त्व र कार्यक्रमहरू
भानुभक्तको योगदानले नेपाली जातीय एकता, राष्ट्रिय पहिचान र सांस्कृतिक चेतनालाई जगाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। आजको दिन उहाँको सम्मानमा काठमाडौँको रानीपोखरीमा माल्यार्पण र नगर प्रभातफेरी आयोजना गरिएको छ। भारतको दार्जिलिङ, सिक्किम, भुटान, बर्मालगायत स्थानहरूमा पनि नेपाली भाषाभाषीहरूले भानु जयन्ती मनाउँदै छन्।
विवाद र समालोचना
कहिलेकाहीँ भानुभक्तलाई आदिकवि भन्न मिल्दैन भन्ने तर्क पनि उठ्ने गर्छ। तर त्रिभुवन विश्वविद्यालयका उपप्राध्यापक ज्ञाननिष्ठ ज्ञवाली भन्छन्, “रामायणजस्तो ग्रन्थलाई नेपाली लोकलयमा भावानुवाद गरेर भाषिक एकताको थालनी गर्ने कार्यले उहाँलाई आदिकवि भन्नु न्यायोचित छ।”
