सुधीर सापकोटा
अन्तिम बिदाइको घडीमा जब कसैले ‘लास जलाउने पैसा र समय छैन’ भन्दै पन्छिन खोज्छ, तब मनमा गहिरो चिसोपन महसुस हुन्छ। जीवनभरि हाँसीखुसी बाँचेका, सुखदुःख साटेका र हरेक अप्ठ्यारोमा साथ दिने वाचा गरेका आफन्तहरू अन्तिम क्षणमा किन टाढिन्छन् ? यो प्रश्नले मानवीय सम्बन्ध र आत्मीयताको वास्तविकतामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गर्छ।

कतिपयले यसलाई ‘धर्म गर्न पनि कर्ममा लेखेर आउनुपर्छ’ भन्ने भनाइसँग जोडेर हेर्छन्। मानौँ, कसैको अन्तिम संस्कारमा सहभागी हुनु, दुःखमा साथ दिनु र मानवीय कर्तव्य निर्वाह गर्नु पनि भाग्यकै भरमा निर्भर छ। तर के मानवीय संवेदना र आफन्तप्रतिको जिम्मेवारीलाई भाग्यको नाममा पन्छाउन मिल्छ ?

हामी व्यस्तताको बहाना बनाउन सक्छौँ, आर्थिक अभाव देखाउन सक्छौँ। तर यस्ता बहानाको पछाडि लुकेको उदासीनताले सम्बन्धको वास्तविक स्वरूप उजागर गरिदिन्छ। अन्त्येष्टिमा सहभागी हुनु केवल एउटा धार्मिक वा सामाजिक कर्म मात्र होइन, यो मृतकप्रतिको अन्तिम सम्मान र जीवित आफन्तप्रतिको मानवीय साथ पनि हो।
मृत्युले कसैको समय, आर्थिक अवस्था वा पारिवारिक परिस्थितिको प्रतीक्षा गर्दैन। जीवनको अन्तिम सत्य मृत्यु हो भन्ने जान्दाजान्दै पनि अन्तिम बिदाइको संवेदनशील क्षणमा देखिने बेवास्ता र पन्छिने प्रवृत्तिले समाजमा बढ्दै गएको आत्मीयताको दूरीलाई झल्काउँछ।
आखिर सम्बन्ध भनेको सुखका बेला सँगै हाँस्नु र उत्सवमा रमाउनु मात्र होइन। दुःख, अभाव र अप्ठ्यारोमा एकअर्काको साथ दिन सक्नु नै आत्मीयताको वास्तविक परिचय हो। अन्तिम यात्रामा काँध दिन नसक्ने वा समय निकाल्न नचाहने सम्बन्धले जीवनभरको निकटतामाथि नै प्रश्न उठाउन सक्छ।
पैसा नहुनु बाध्यता हुन सक्छ, समय नमिल्नु परिस्थिति हुन सक्छ। तर सहयोग गर्ने भावना र मानवीय संवेदना पैसाले मात्रै मापन हुँदैन। अन्तिम संस्कारमा ठूलो आर्थिक योगदान गर्न नसके पनि उपस्थित भएर दुःखी परिवारलाई सान्त्वना दिनु, सकेको सहयोग गर्नु र मृतकप्रति सम्मान प्रकट गर्नु आफैँमा ठूलो मानवीय कर्म हो।
जीवनमा हामीले कमाएको धनसम्पत्ति, पदप्रतिष्ठा र सामाजिक हैसियत एक दिन यहीँ छुट्छन्। बाँकी रहने भनेको हामीले अरूका लागि देखाएको माया, सद्भाव, सहयोग र आत्मीयता हो। त्यसैले सम्बन्धको मूल्य समय र पैसाले मात्र होइन, आवश्यक परेको बेला देखाइएको व्यवहारले निर्धारण गर्छ।
अन्ततः प्रश्न लास जलाउन कति पैसा खर्च भयो वा कसले कति समय दियो भन्ने होइन, प्रश्न हो—जीवनभर आफन्त भनिएकाहरू अन्तिम घडीमा कति आत्मीय बने ? किनकि मानिसको वास्तविक परिचय उसले सुखमा गरेको व्यवहारले मात्र होइन, अरूको दुःखमा देखाएको संवेदनाले पनि निर्धारण गर्छ।


